RANGLAR PALITRASIDAGI HUZUN

Og‘abekni juda yaqindan tanimayman. Bir safar bahona qisqa muddat hamsuhbat bo‘lmaganimni hisobga olmasak, u bilan uzoq suhbatlashib, uning kimligi, ichki dunyosi, kasbiga, olamga va odamga munosabati haqida so‘rab ham ko‘rmaganman. Biroq fotosuratlariga qaraganda hayotga ancha teran boqadigan, hayotning baland-pastini boshidan o‘tkazgan sokin va vazmin bir insonni tasavvur qilaman.

“Men ko‘chadagi odamlar va ularning yuz-ko‘zida aks etgan dunyoni kadrga muhrlashni yoqtiraman. Aslida makon, zamon va inson kompozitsiyasi fotografiya uchun juda muhim.  Fotosuratlar olam va odam haqidagi tasavvurlarni jamlab borishi kerak. O‘tgan asr boshidagi hayot va insonlarni kadrga muhrlagan o‘zbek milliy fotosuratchiligi va kinomatografiyasi asoschisi Xudoybergan Devonov, 1900-yillar boshida Samarqand, Buxoro kabi shaharlarda rangli fotosuratlar olgan Sergey Mixaylovich Prokudin-Gorskiy, o‘tgan asr boshlaridagi ijtimoiy o‘zgarishlarni muhrlagan Emmanuil Yevzerixin kabi fotograflarning ijodiy merosi bizga mana shunday xulosa chiqarish imkonini beradi.”

Og‘abekning “odamlarni chiroyli ranglar bilan, hashamat bilan aldash kerak emas” - degan gapi uning suratlarini kuzatish istagini paydo qildi.

Men san’atshunos emasman, tilshunosman. Shu bois fotosuratlarga ham tilshunos sifatida munosabat bildiraman.

Quyidagi fotosurat “Umid makon va imkon tanlamaydi” deb ataladi. Fotografik jihatdan rang palitrasida sovuq va xira ranglar ustunlik qiladi. Bu imkoniyatlarning haminqadarligi va chorasizlik ma’nolarini  kuchaytiradi. Qizning kiyim-boshi ham ranglar bilan uyg‘unlashib ketadi. Bunda  kontrastdan ziyoda muhitga “singib ketish” hodisasi ko‘zga tashlanadi.

Yorug‘lik tabiiy va diffuz holda aks etib ma’noni yanada kuchaytirgan. Dramatik effektni oldinga chiqarib, og‘ir kayfiyat hosil qiladi. Kadrda keskin soyalar ko‘rinmaydi, hamma narsa yumshoq, lekin huzunli.  Qiz chiqindi yonida o‘tirib, qog‘ozdagi matnni o‘qiyapti. Bunda qarama-qarshi tushuncha to‘qnashadi. Imkonsizlik va umid.

Lisoniy jihatdan fotosuratga vizual matn sifatida yondashish mumkin. Bu esa fotosuratdagi denotativ va konnotativ ma’nolar haqida fikr yuritish imkonini beradi. Denotativ qatlam sifatida chiqindi konteynerlari, qizcha, kitob, iflos muhit ajratib olinsa, real voqelik ya’ni qiz bolaning chiqindilar yonida qog‘ozga qarab o‘tirgani haqidagi tasavvur anglashiladi. Konnotativ ma’no esa  kuchli falsafiy qatlamga ishora qiladi. Bunda chiqindi - jamiyat tomonidan rad etilganlik, ijtimoiy tengsizlik; qiz bola – beg‘uborlik, kelajak, insoniy potensial; qog‘oz - bilim, najot, umid;  o‘tirish holati - ijtimoiy jihatdan past maqomga ishora qiladi. Mazkur kontekstda fotoasarning bosh g‘oyasi namoyon bo‘ladi: “Umid makon va imkon tanlamaydi.”

Xulosa qilib aytganda, Og‘abek go‘zallikni klassik ma’noda emas, balki ijtimoiy haqiqat bilan muvozanatda aks ettirgan.  Shu bois ushbu suratni texnik mukammallikdan ko‘ra g‘oya va ekspressiyaning kuchli ifodalanganligi jihatidan tavsiflash qiziqroq.

M.Yuldashev

 

Salsabil – farog‘at va halovat bulog‘i

 

Hozirda “Mavlono muzeyi” deb ataladigan mavlaviylar dargohi hovlisida, darvishon hujrasi oldida bir chashma bor. Uni “Salsabil chashmasi” deb ham atashadi.

Salsabil – jannatdagi buloqlardan birining nomi. Salsabilni islom ulamolari faqat moddiy buloq emas, balki poklik va ne’mat ramzi deb ham ta’riflaydilar hamda jannat ahliga ruhiy farog‘at va ma’naviy halovat bag‘ishlashi haqida ma’lumot beradilar.

Mavlaviylar dargohidagi salsabil Said Hamdam Chalabiy (1814-1859) tomonidan hovlining nazr-niyoz darchasi oldiga qurdirilgan.

Uning chetlari tosh va ko‘k marmardan ishlangan old qismiga oq marmardan yarim doira shaklida sakkizta kichik va bitta katta chanoq o‘rnatilgan.

Ilki chanoq, keyingilari lo‘la, oxirgisi havza deb ataladigan bu kosalardan oqib tushadigan suvning mayin musiqadek shildirashi insonga huzur bersa, qushlar uchun suvga chorlov vazifasini bajaradi.

Salsabildagi marmar kosalarning yuqoridan pastga 1-2-3-2-1 tartibida joylashtirilishi ham ramziy ma’no kasb etadi. Bu tartib islom tasavvuf falsafasining asosiy g‘oyasi – “vahdati vujud” tushunchasini ifoda etishga qaratilgan.

Bir nuqtadan chiqqan suvning turli kosachalarga tarqalib, keyin yana bir havzada jamlanishi insonning tug‘ilib, ko‘payishi va oxir-oqibat yana asliga qaytishini ramziy tarzda ifodalaydi.

 

©️Ma’rufjon Yo‘ldoshev

15.03.2026

 

 

Ertaga havo ochiq bo‘ladi...  

O‘sha mashhur tepalik tunda juda sirli bo‘ladi. Shaharning ko‘kka eng yaqin nuqtasi. Bu makonda tunni notaning barcha ranglarida his qilish mumkin.

“Yulduzlarni ko‘ryapsanmi, ko‘ryapsan-a, - deydi DO shunday sokin, shunday moviy ovozi bilan. Osmon sig‘mas nigohlariga, tunni yoritib yuboradi qorachiqlari.

DO - telba musavvir, ko‘k toqini bo‘yar tabassumlarga.

“Ertaga havo ochiq bo‘ladi” – deydi, DO tamakisidan sog‘inch buruqsatib.

RE savolga aylanib boqadi DOning osmonga aylangan ko‘zlariga. Yulduzlarni qidiradi qorachiqlarning bepoyon kengliklarida. Uning uchun yulduzlar bug‘doy boshoqlari. Umid eshiklari ochiladi birdan. Telba musavvir osmonni bo‘yash bilan ovora.

MIlar yog‘iladi kengliklar uzra, mayin-mayin. Yozni chorlagan gullarmi, bahorga mushtoq pushti iformi, bilinmas. Ammo bir beg‘ubor kulgu hidi olamni tutib ketadi.

FA o‘tmishni sudrab keladi, pianino hayrat ichida. Yana qahqaha... Pianino qahqahaning qudug‘idan osmonga qaraydi. Koshki sababini bila olsa bu sitamkor tabassumlarning.

SOL sakraydi qurbaqamisol. Simfoniyaning nozandasi. Ayniqsa, tunda. Oyni “men uchun chiqdi” deya ishonadi, yulduzlarni joriyasi sanar o‘zining. LAni nazarga ilmay hayqiradi barcha ranglarda.

LA sokin, xotirjam... Butun ohanglar nigohini yulduzlarga qaratadi. Hademay ohanglar yog‘ila boshlaydi samodan. LA huzur ulashadi olamga.

SI dakki beradi “Jim bo‘l!” deydi, SOL nozandaga. Tanbehini takrorlaydi: “Quloq solsang-chi!”

DO osmonga boqar faylasuflardek. “Ertaga havo ochiq bo‘ladi” - deydi, bashoratidan qoniqib. Bir qo‘lida inja papiros. Ovrupa aslzodalari kabi qarashlar bilan “Janob, -deydi, - ertaga havo ochiq bo‘ladi!” Lablari orasidan bulut o‘rmalab ko‘k toqi sari havolanadi.

“Ertaga havo ochiq bo‘ladi!”

Osmon osuda bo‘shliq, qalbda bir umid, yulduzlar xayolni qoplagan so‘roqlar misoli parishon. Tunni notaning butun ranglari qoplagan, oppoq ohanglarga aylangan chog‘da. “Yulduzlarni ko‘ryapsanmi, - deydi DO sirli va viqorli ovozi bilan, tunni yoritib yuboradi nigohlari, - Ertaga havo ochiq bo‘ladi!”

M.Yo‘ldoshev

20.01.2026

 

У бургут, ахир!

У бургут, ахир! Тоғларнинг юксак чўққилари ярашади унга. У борлиқни баланд қоялардан кузатишни афзал кўради.

Ерда ҳаёт қайнаган, бунда ҳамма харидор, ҳамма савдогар. Ҳар ким ўзича ҳақ, ўзидан ўзгаси ноҳақ. Ҳар ким арзон молини томоқ йиртиб, қиммат пуллаш пайида... Бошлар оёқ, оёқлар бош ўрнида. Булбуллар зоғлар хизматида, қарғалар асолат дўконида...

Аммо, аммо у бургут, ахир! Бу қадим бозорнинг майда шовқинларига эътибор ҳам қилмайди. Ким ҳақу ким ноҳақ, ким эшагу ким саман, бариси майда ва эътиборга арзимас савдолар бўлиб туюлади. Ахир, баландаларни кўрмаган, кўк тоқидан ерга боқмаганлар учишнинг, юксакларда сузилмоқнинг завқини қаёқдан ҳам билсин...

Қурсоқ ташвишидан ўзгани билмайдиган, англамайдиган, англашни ҳам истамайдиганлар ғавғо кўтаришни зўр уддалашди. Юксаклардан бехабарлар дунёни шовқиндан иборат, деб биладилар. Баландлик сукут ва сабр талаб қилишини қаёқдан ҳам билишсин?! Шамолларга қарши уча олмоқ учун унинг йўналишини билмоқ, кузатмоқ кераклигини; кузатиш учун эса сукут даркор эканлигини қаёқдан билсин, ахир?!

Бургут қанотларини ёйди. Унинг ўткир нигоҳлари кўкларга қадалган. Бир лаҳзада пурвиқор қоялар митти тепаларга айланди. Сарбаланд шовқинлар эшитилмас бўлди, ўзини муҳим санаган жамики жонзод тупроқдан фарқсиз бўлди.

Бургутни юксакларда бепоён кенглик, беадоқ булутларни суриб ўйнашдан ўзга аъмоли бўлмаган шамол ва ҳудудсиз эркинлик кутмоқда эди...

У бургут, ахир!

М.Йўлдошев

25.02.2026

 

MUSO ALAYHISSALOMNING JANNATDAGI QO‘SHNISI

Rivoyat qilishlaricha, bir kuni Muso alayhissalom Tangriga iltijo qilib:

— Rabbim! Jannatdagi qo‘shnim kim bo‘lar ekan, shunga qiziqdim? –debdi.

Haq taolodan nido kelibdi:

— Falon joyda qassoblik qiladigan, bir bandam bor. Uning yana bir amali borki, shu bois menga marg‘ub va maqbuldir. Agar uni huzuringga chorlasang kela olmaydi, yaxshisi o‘zing bora qol. Ey Muso, jannatdagi qo‘shning ana o‘sha banda bo‘ladi!

Muso alayhissalom o‘sha qassobni ziyorat qilish uchun yo‘lga otlanibdi. Aytilgan manzilga yetib borgach, o‘zining Kalomulloh ekanini oshkor etmay:

— Men senikiga mehmon bo‘lib keldim, — debdi.

Qassob uning munavvar yuziga boqib, bir muddat turgan joyida qotib qolibdi. So‘ng samimiy tabassum bilan mehmonni uyiga taklif qilibdi. Uni uy to‘riga o‘tkazib, izzat-ikrom ko‘rsatibdi. O‘z qo‘li bilan taom pishirib, dasturxonga qo‘yibdi. So‘ng:

— Mening ozroq ishim bor edi. Iltimos, meni kutmay taomdan tanavvul qilib turing, tortinmang, iltimos. — debdi.

O‘zi esa o‘choqdagi taomni olib, go‘shtini maydalabdi. Keyin shiftdagi zanjirga ilib qo‘yilgan zambilni tushiribdi. Uning ichida qarib-qartaygan, madoru majolsiz, bamisoli qushdek bir tutam bo‘lib qolgan ayol yotar edi. Qassob haligi luqmani mehr bilan onasiga yedirdi. Taomdan so‘ng og‘zini avaylab artdi, kiyimlarini tozaladi, boshini silab yana ehtiyotkorlik bilan zambilga joyladi. Ona esa har galgidek, pichirlab uzoq duo qildi.

Muso alayhissalom bu zambilni qassobning do‘konida ham ko‘rgan, ammo sababini so‘ramagan edi. Hayrat ila kuzatib turdi.

Qassob ishini bitirib yana mehmon huzuriga qaytdi. Mehmon hali taomga qo‘l urmagan edi. Buni ko‘rgan qassob:

— Ey nur yuzli musofir, nega taomdan yemadingiz? — deb so‘rabdi.

Muso alayhissalom:

— Sen menga bu zambil sirini aytmaguncha, taomga qo‘l urmayman, — debdi.

Shunda qassob ko‘zlarini yerga tikkancha so‘z boshlabdi:

— Ey mehmoni mukarram! Bu zambildagi zot — mening onam bo‘ladi. Qarib quvvatdan qolgan. Unga qaraydigan boshqa hech kimim yo‘q. Men ishga chiqqanda uni yolg‘iz qoldirib keta olmayman, shunga do‘konda ham zambil qilib qo‘yganman yonimda bo‘lsa, holidan havotir olmayman. Unga xizmat qilsam ko‘nglim yorishadi, qalbim taskin topadi. Kuniga ikki mahal taom berib, oq yuvib-oq tarashni eng buyuk amal deb bilaman.

Muso alayhissalom ajablanib yana so‘rabdi:

— Onang qulog‘ingga nimalarnidir uzoq pichirladi?

Qassob tabassum bilan:

— Onam doimo duo qiladilar: “Alloh seni jannatda Muso alayhissalomga qo‘shni qilsin!” deya alqadilar. Har doim shunday deydilar. Men esa “omin” deb qo‘ya qolaman. Lekin men kimmanki, shunday ulug‘ payg‘ambarga qo‘shni bo‘lsam?! Nima amal qilibmanki, Tangri bunday inoyatni ravo ko‘rsa?!.. –debdi.

Shunda Muso alayhissalom yuzida tabassum bilan debdi:

— Ey solih banda, senga mujdalar bo‘lsin! Men Musoman. Tangri meni senga yubordi va shunday marhamat qildi: “Onasi xizmatida nuqson qilmay, uning roziligi va duosini olgan o‘sha halim, xushhulq bandamni jannatda senga qo‘shni qildim!” deya mujdaladi. Bu lutfi ilohiy senga muborak bo‘lsin!

Qassobning ko‘zlari shodlik yoshlariga to‘ldi. U muhabbat va ehtirom ila Muso alayhissalomning qo‘lini o‘pdi. Ikkovlari surur, shukr va huzur ichida dasturxonga o‘tirdilar.

Turk tilidan Ma’rufjon Yo‘ldoshev tarjimasi

Ozarbayjonning uch shoiri

 

VASİF SÜLEYMAN

 

UNUTDING...

 

Na sevding rosmana, na yuz o‘girding,

Shunchaki taskinsan, shunchaki umid.

Men seni hammadan ziyod sevardim,

Sen meni hammadan avval unutding.

 

Ne qilay shakaru, qandu, bolni men,

Yuragim na kuzu, na bahor istar.

Qo‘llarim bormaydi sochingga endi,

Endi sochlaring ham istamas qo‘lim.

 

Na so‘zing ustiga so‘z aytarim bor,

Na qalbimda borin inkor qilgayman.

Butun umr seni beshak kutgayman,

Taniysan-ku meni — o‘sha o‘shaman.

 

Dunyoning yo‘llari quvonchga to‘la,

Yo‘llarning dunyosi dard ila to‘la.

Biz axir sevgidan yaralgan edik,

Bizni o‘ldirgan ham sevgi aslida.

 

Na sevding rosmana, na yuz o‘girding,

Shunchaki taskinsan, shunchaki umid.

Men seni hammadan ziyod sevardim,

Sen meni hammadan avval unutding.

 

RƏŞAD AZƏRİ

 

O‘ZIMDAN UZR SO‘RAYMAN

 

Nokasni kas bilib, boshga ko‘tardim,

Noloyiq kimsani loyiq deb bildim.

Nonko‘r bandalarga jon fido qildim

Men o‘zimdan uzr, uzr so‘rayman.

 

Faryodlar, fig‘onlar ortdi kun sayin,

Turfa nolalarga tasalli bo‘ldim.

O‘zimni tinglamay kechikdim doim,

Men o‘zimdan uzr, uzr so‘rayman.

 

Yurakka yo‘l topar yurakning o‘zi,

Singan qalb tuzalmas, qaytmas asliga.

O‘zgalarning ko‘ngli sinmasin deya,

O‘z ko‘nglimni sindirib tamom qilibman.

 

Qalbimga o‘t yoqib, ado qilibman,

Men o‘zimdan uzr, uzr so‘rayman.

 

ƏLÖVSƏT HƏKƏRİLİ

 

O‘ZBEKISTON GO‘ZALI

 

Ehtimol, sen go‘zalsan, yangi chiqqan oydan-da,

Ehtimol, sen go‘zalsan, loladigi xoldan-da.

Men senga yo‘llagayman shu she’rim-la sevgimni,

Men seni ko‘rmasam-da, O‘zbekiston go‘zali.

 

Hammaga vatan dunyo, men unda begonaman,

Bu dunyoga kelibman sham misoli eriyman.

Bola emasman axir, xayollarim sendadir,

Men seni ko‘rmasam-da, O‘zbekiston go‘zali.

 

Ash’or yozgan qo‘lingni siqay deyman do‘stona,

Sen o‘zbek go‘zalisan, men olovlar o‘g‘loni.

Dardim bisyoru ammo yarashmas doston qilsam,

Men seni ko‘rmasam-da, O‘zbekiston go‘zali.

 

Ishqimning osmonida sen misoli Zuhrosan,

Va yo quyosh qizisan, qirmiziga qorilgan.

Men seni vasf ayladim, dunyoning shoirasi.

Men seni ko‘rmasam-da, O‘zbekiston go‘zali.

 

Balki biz ko‘rishgandik dunyo yaralgan kunda,

Ruhimga juda yaqin, ismingni bilmasam-da.

Sendan uzr so‘rayman, hasratingda yonsam-da,

Men seni ko‘rmasam-da, O‘zbekiston go‘zali.

11.02.2026. M. Yo‘ldoshev tarjimasi

 

Сирли малҳам

Боязид Бистомий ҳазратлари замонасининг машҳур табибидан сўрабди:

— Эй табиби ҳозиқ! Сенда менинг дардимга ҳам дори топиларми?

Табиб сўрабди:

— Қандай дард қийнаяпти сизни?

Боязид ҳазратлари:

— Гуноҳ деб аталгувчи дарди азимдан музтарибман, – дебди.

Табиб икки қўлини очиб:

— Мен гуноҳ деб аталгувчи дардни билмасман ва унга қандай дори нафъ қилишидан ҳам бехабарман, - дебди ажабланиб.

Ўша ерда бу суҳбатга қулоқ солиб турган мажнунваш бир йигит сўзга аралашиб:

— Ота, сизнинг дардингизга нафъ қилгувчи дорини мен биламан, -дебди.

Боязид ҳазратлари қувонч билан:

— Айт унда, эй йигит! — дебди.

У йигитнинг орифу комил эканидан бехабар улус уни мажнуни девона, дарвеши бенаво дея масхара қилмоқни хуш кўрар экан. Йигит Бистомий ҳазатларига қараб дебди:

— Ўн дирҳам тавба илдизи ва ўн дирҳам истиғфор баргини олиб, уларни қалб ҳавончасига солинг ва тавҳид тўқмоғи билан эзинг! Инсоф элагидан ўтказиб, кўз ёшлари билан обдан қоринг! Сўнг ишқ тандирида сингитиб пиширинг! Ҳосил бўлган малҳамдан ҳар куни беш қошиқдан еб турсангиз, касалликдан асар ҳам қолмайди!

Буни эшитган Боязд Бистомий чуқур хўрсиниб дебди:

— Боракалло, ўғлим! Сенингдек орифларга “мажнун” деб, ўзини ақлли санаганларга таассуфлар бўлсин!

Қиссадан ҳисса шуки, тандаги касалликдан аввал, қалбдаги иллатдан қутилиш даркор. Қалб қаттиғлигини истиғфор кўз ёшлари юмшатгани сингари, руҳ равонлигини тавҳиду таваккул, тан соғлиғини эса покизалик асрагай. Бошқаларга муҳаббат ва меҳр кўзи ила боқмоқ инсонни икки дунё саодатига етказгай.

М.Йўлдошев таржимаси.

10.02.2026