Hind asotirlarida ayol va erkakning yaratilishi

HIND ASOTIRLARIDA AYOL VA ERKAKNING YARATILISHI

Hind asotirlarida ayol va erkakning yaratilishi shunday tasvirlanadi: Tangri yaproqning yengilligini, ohuning boqishlarini, quyosh nurining quvonchini, tumanning ko‘z yoshini olib unga shamolning beqarorligini, quyonning hurkakligini qo‘shibdi... Ularning ustiga qimmatbaho toshlarning jilosini, asalning totini, qoplonning qahrini, qishning sovug‘ini, zag‘izg‘onning tovushini, musichaning sevgisini qo‘shibdi... Bularning barchasini qorishtirib eritibdi va ayolni yaratibdi...

Tangri toshbaqaning imillashini, buqaning boqishlarini, to‘fonlarning shiddatini, tulkining ayyorligini, bo‘ronning dahshatini olib unga zulukning yopishqoqligini, mushukning o‘yinqaroqligini, itning sayoqligini, karkidon terisining qattiqligini qo‘shibdi. Ustiga ayiqning qo‘polligini, buqalamunning turlanuvchanligini, chivinning g‘ingillashini qo‘shibdi va erkakni yaratibdi. 
     Keyin erkakni odam qilsin deya ayolga beribdi.

Soyda oqar shamchiroq

SOYDA OQAR SHAMCHIROQ...

Aytishlaricha, bu voqea Elozig‘ning chekka bir qishlog‘ida ro‘y bergan ekan. Qishloqdan oqib o‘tuvchi soyning bir tomonida suluv qiz ikkinchi tomonida esa o‘ktam yigit yashar ekan. Qiz soydan suv olishga chiqqanida yigit uni ko‘rib sevib qolibdi. Ko‘zlar uchrashibdi, ko‘ngillar tillashibdi, orzular bo‘ylashibdi ammo o‘rtadagi soy ularning birlashishiga imkon bermas ekan. Yigit soydan suzib o‘tmoqchi ekanligini qizga aytibdi. Qiz tunda soy bo‘yiga chiqishga rozi bo‘libdi. Soyning sayoz joyiga borib shamchiroq yoqib kuta boshlabdi. Yigit qiz tomon suzib o‘tibdi. Shunday qilib har kecha oshiqlar soy bo‘yida uchrasha boshlashibdi. Kunlardan bir kun qizning otasi bundan xabar topibdi. Qizini uyga qamab o‘zi sohilga chiqibdi. Atrofni tun pardasi qoplaganda g‘azabnok ota soyning eng chuqur va tez oquvchi joyiga kelib shamchiroqni yoqibdi. Yigit shamchiroq ko‘ringan joyga suzib o‘tishga chog‘lanibdi ammo suvning shiddatiga dosh berolmay cho‘kib ketibdi. 
Qishloq ahli sham yoqib yigitni qidiribdi. Ammo undan nom-nishon topa olishmabdi. 
Oradan qancha yil, qancha zamon o‘tsa hamki Elozig‘liklar bu rivoyatni unutishmabdi. Haligacha qo‘shiq qilib kuylashar, eshitmaganlarga hikoya qilib aytib berishar, to‘ylarida shamchiroqli raqslari bilan yod etishar ekan. Rassomlari rasmi bilan, haykaltaroshi haykali bilan, bastakori bastasi, yozuvchisi hikoyasi bilan eslab yurarkan. 

Soyda oqar shamchiroq,

yonib-so‘nib boradi.

Soyda oqqan shamchiroq,

yordan darak beradi.

Ohista o‘ynagin yor,

hammaning ko‘zi senda.

Soyga chiroq oqizdim,

ko‘zim yorning yo‘lida.

Bir qiyo boqsa yorim

dunyolar olib bergum.

Yonar soyda shamchiroq,

qizlar o‘ynar ko‘ngli chog‘.

Kelinchak kelganida,

yallachi to‘plar oqcha.

Yonar soyda shamchiroq,

qizlar o‘ynar ko‘ngli chog‘.

Kelinchak kelganida,

yallachi to‘plar oqcha.

Soyda shamchiroq yonar,

Xumor ko‘zlar uyg‘onar.

Piligi juft, dardi bir,

yurak qanday chidaydir.

Soyda yonar shamchiroq,

yonib so‘ngaydir biroq.

Yorim kaklik men lochin,

ko‘p yomon xijron, firoq...

21.İzmir Kitap Fuarundan Kareler

KİTABIN SATIN ALINDIĞI DEĞİL, OKUNDUĞU ÖNEMLİ

İzmir'de kitap fuarı bir başka olur. Baharı bekler gibi beklenir adeta. Her fuar öncesinde alınacak kitaplar listesi hazırlanır, görülmesi, gezilmesi gereken yayın evleri belirlenir. Kitap fuarının ilk günleri çok kalabalık olur. Büyük bir şenlik havasıyla başlar. Fuar stantlarına doğru, taşmış bir dere gibi, insan kalabalığı akmaya başlar. Kalabalıktan istediğiniz yayın evi önünde rahat duramazsınız. Kitapları istediğiniz gibi inceleyemezsiniz. Bu yüzden ben sonlara doğru gitmeyi tercih ederim. Ama sona doğru da istediğim bazı kitaplar bitmiş olur. Bu yıl fuarın 4. gününde ziyaret etme fırsatı buldum. Bu sene nedense geçen yılki gibi kalabalık yoktu. Yayın evi stantlarını rahat bir şekilde gezdim, kitapları inceledim istediğim kitapları da satın aldım. Ama Özbek yazarı Askad Muhtar'ın dediği gibi: "Kitabın satın alındığı değil, okunduğu önemli!" Ben, 21. İzmir Kitap Fuarı izlenimlerimi çektiğim fotoğraflarla paylaşmak istedim. Ne demişler: "Bir kez görmek, bin kez işitmekten iyidir"       

Fuar Tarihi: 16 – 24 Nisan 2016

Fuar Web Sitesi: http://izmirkitapfuari.com

Fuar Organizasyon: TÜYAP Tüm Fuarcılık A.Ş. ve Türkiye Yayıncılar Birliği işbirliğiyle düzenleniyor.

Fuar Mekanı: Uluslararası İzmir Fuar Alanı

Mekan Adresi: Şair Eşref Bulvarı No:50 Kültürpark, İzmir

Şair, yazar ve yayımcı Arslan Bayır ve şair Meral Kutluğ

Şair Ümit Yaşar Işıkhan kendisinin hazırladığı minyatür kitabı imzalarken

Şair Ümit Yaşar Işıkhan ile

Fotoğraflar iPhone 5s ile çekilmiştir.

Özbek Çocuk Oyunlarından: Lenke

LENKE

Çocukluktan en çok sevdiğim oyunlardan birisiydi lenke tepmek. Annemiz çok kızardı ama bir yol bulur lenke tepmeyi ihmal etmezdik. Bu oyun okulda da yasaktı. Sınıf kapısında lenkeler gözetmenler tarafından toplanırdı. Bir yerlerine gizleyip sınıfa sokmayı başaranlar da olurdu. Lenke teperken yakalanan çocukların ebeveyni okula çağrılırdı. Doğal olarak, akşam evde “suça” ceza kesilirdi. Annemiz ayakkabımızı kontrol eder, üzerinde çizgi veya eskime izi görünce “daha dün aldığım ayakkabının haline bak” diye konuşmaya başlardı. “Daha dün” dediğine bakmayın, en az altı ay önce alınmış ayakkabı bile annemize göre hep “daha dün” alınmış sayılırdı. Hatta yeni ayakkabı giydiğimiz zamanlar üzerine lenkenin izi çıkmasın diye poşet veya bez sarardık. Ama yine de annemizin kontrolünden olumlu geçiremezdik. O dönemlerde TV ve gazetelerde de bu oyunun sağlık için zararlı olduğu hep söylenirdi. Bununla birlikte Sovyet çocuğuna yakışmayan davranış olarak nitelendirilirdi. Okulda “Lenin zamanında lenke oyunu var mıydı?” “Stalin lenke tepmiş midir?” diye sorular sorardık öğretmenimize.

En çok pamuk toplamaya götürdüklerinde tarlada lenke oynardık. Bu bizim için en güzel spordu, yarıştı, arkadaşlıktı, paylaşmaktı, grup olarak çalışmayı öğreten bir eğitmendi. İşte böyle güzel oyunumuzu neden sevmediklerini, sevemediklerini anlayamazdık. Ben çocuklarımın da, torunlarımın da bu oyunu oynamasını isterdim. Çünkü bilgisayardan, akıllı telefonlardan çok daha yararlı olduğu için. Atalarımızdan kalma miras olduğu için…

Şükürler olsun ki son yıllarda diğer halk oyunları ile birlikte lenke tepiş oyunu da kültürel miras ilan edildi. Nevruz ve çeşitli bayramlarda lenke (diğer adları: per, cüntepki, karabtep) yarışları yapılmakta. Unutulmaya bırakılan oyunumuz yeniden hayata kazandırılmakta. Günümüzde, mezkûr oyunun çocuk sağlığı ve kişisel gelişimi açısından gayet yararlı olduğu uzmanlar tarafından kanıtlanmıştır. Uzmanlara göre lenke tepişin yaraları:

1. Doğru nefes almayı öğretir, solunum mekanizmalarını (kaslar, akciğer dokuları...) düzenler ve onların gelişmesini sağlar. Doğru nefes almak vücudumuzun sağlıklı olması ve ihtiyaç duyduğu oksijenin alınması demektir. Yeterli oksijen iç organların, hormon salgılayan bezlerin, sinir sisteminin ve beynin çalışmasını sağlar.

2. Hareketsizlik sonucunda kaslar zayıflayacak, kan dolaşımı düzensizliği ortaya çıkacak ve çeşitli hastalıklara yol açacak. Bu problemlerden kaçınmanın yolu, bacaklardaki kan ve lenf dolaşımını düzenlemek, bu uzuvları güçlendirmektir.

3. Kalp-damar sisteminin faaliyetini düzenler. Aktif hareketler sırasında; adrenalin salgılanması ve kas çalışmasına bağlı ihtiyaçları giderecek tarzda kalpteki kan miktarının artmasını sağlar.

4. Karın, bacak kaslarını geliştirir.

5. Eklemlerin faaliyetini düzenler, kasların gevşeyip zayıflamasını, elastikliğini kaybetmesini ve eklemlerin sertleşmesini önler.

6. Omurilik faaliyetini düzenler.

7. Reflektif davranışları düzenlenir.

8. Göz kaslarımızda meydana gelecek tembelleşmeyi engellemeye yardımcı olur ve gözlerimizin daha güçlü olmasını sağlar.

9. Çocukların enerji metabolizmasını, (karbonhidrat ve yağ metabolizmasını) metabolizma hızını düzenlemeye yardımcı olur.

10. Çocuklarda konuşma hızını dengelemeye yardımcı olur.

11. Ayrıca odaklanma, performans ve dayanım düzeyleri yükselir.

12. Çocukların kendine güvenini artmasını sağlar.

Lenkenin türü ve hazırlanışı:

Lenkeler iki türlü olur: kurşunlu lenke ve kumaş lenke. Kurşunlu lenke yapımı: Bir parça yünü kesilmeden kurutulmuş koyun ya da keçi derisinin altına kurşun bağlanır. Kurşun hazırlamak da kolay. Bir miktar kurşunu eriterek gazoz kapağı içine dökülür. Soğumadan önce tel geçirmek için düğme deliği gibi delik açılır. Soğuduktan sonra deri parçasına bağlanır. Derinin tüyü ne kadar uzun olursa tepildiğinde lenkenin havada kalma süresi o kadar uzun olur. 

Kumaş lenkeyi yapmak da çok basittir. Bir parça dörtgen halde kesilmiş kumaşın içine bir kaşık kadar toprağı koyup badminton topu görünümünde bağlarsınız.

Lenke tepiş yöntemleri:

I. Serbest tepiş biçimi.

1. İçtepki. Bir ayağın dizden aşağı kısmı içe doğru bükülerek tepilir.

2. Yantepki. Bir ayağın dizden aşağı kısmı yan tarafa bükülerek tepilir.

3. Uçtepki. Ayak pençesinin üst kısmıyla tepilir.

4. Çelişme. Bir ayak diğer ayağın arkasından geçirilerek tepilir.

II. Klasik tepiş biçimi.

1. Kayırma. İçtepki ile aynı.

2. Çelişme. Zıplayarak tepme şekli. Zıplarken oturma pozisyonuna yakın bir biçim oluşturulur. Bu yüzden “sideçka” da denir. Bir ayak diğerinin arkasından geçirilerek tepilir.

3. Orama. Zıplayarak iki ayağı da bir yöne çevrilir ve aynı şekilde tepilir. 

4. Burama. Karmaşık yöntemlerde tepiş.

Butimor

BUTIMOR

Bugun erta tongda shayх shoir Xoja Abulvafo Xorazmiy (vafoti 1432) ruboiylarini o‘qidim. Ruhim yengillab ko‘nglim yorishdi. Bugungi blog uchun mavzu ham topildi. Bu zoti muborak haqida Alisher Navoiy o‘zining “Majolis un-nafois” asarida shunday ma’lumot bergan edi: “Xoja Abulvafo Xorazmiy... kibori avliyodindur. Xorazm xalqi g‘oyat malakiy sifotlig‘idin Xojani “Yer farishtasi” derlar erdi va Xoja ulumi zohiriy va botiniyni takmil qilib erdi. Va tasavvufda yaxshi musannafoti bor va mashhurdurkim, ulumi g‘ariba ham bilur erdi.”

Ba’zan arzimas dardga yo‘liqsak yo boshimizga biror tashvish tushsa, chora izlab choryonu chorvujud bo‘lamiz. Tilimiz shukrni unutib vovaylodan tasbih o‘gira boshlaydi. Ruhimizga bu badangina emas, hududsiz dunyoi dun ham torlik qila boshlaydi. Shuurimiz “nega-nega”lardan karaxt bo‘ladi. Ahli ma’no esa buni ilohiy ne’mat hisoblaydi va har qanday buyuk dardni ayyubona go‘zal ahloq bilan kutib oladi. Hatto dardsiz qolmaslik kerakligini uqtiradilar. Abulvafo Xorazmiy bir ruboiysida shunday yozadi:

“Darmon tilama, dard qidir, ey miskin,

Dard bo‘lmasa, darmonni topilmog‘i qiyin.

Miskinligu nomurodligu dard izla,

Miskinlaru dardmandlar ila bo‘l yaqin.”

      Qish kunlarining birida Mavlono Rumiy qattiq betob bo‘lib qolibdi. Habiblari eng kuchli tabiblardan eng yaxshi dorilarni topib keltirishibdi ammo Mavlono ularni qabul qilmabdi. Sababini so‘rashsa shunday izohlabdi: “Angladimki, tanga mehmon bo‘lgan bu og‘riq-azob naqadar muborak, na qadar go‘zal. Naqadar xushholu, na qadar qutlug‘. Harorat, dard va bedorlik. Yaratgan egam qarib-qartayganimda menga shunday dardni berdi. Bel og‘rig‘i ehson aylab tunlari bedor qildi. “Tunlarni hayvon kabi uyquda o‘tkazolmayman” deyishga arzigulik og‘riqlarga g‘arq qildi. Kulfat va dardga sabr obihayot bulog‘i va sarmastlik qadahi kabidir. Chunki go‘zalliklar chirkinliklar ichida pinhondir. Yaratganning pok ismini tilga olishing bilan barchasi unut bo‘ladi. Tangri taolo mendan rozi bo‘lsa bas, balolarga ham dardlarga ham xaridor bo‘laveraman.”

Abulvafo Xorazmiy ham bir ruboiysida dardning naqadar qimmat ekanligini shunday izohlaydi:

“Bermam bu g‘amu g‘ussani darmonga sira,

Bu faqrni-da mulki Sulaymonga sira.

Bu faqru fanoni olmadim arzon, bas,

Qimmatni alishmagayman arzonga sira.”

Ma’lumki, tasavvufda eng yuqori maqom faqru fano vodiysidir. Bu maqom toliblari avval talab, ishq, ma’rifat, istig‘no, hayrat va tavhid vodiylaridan o‘tmog‘i kerak. So‘nggi vodiyga o‘z menligidan kechib, bor budini unutib, dunyo ne’matlaridan voz kechib, tamoman yo‘q bo‘lgan holda yetib boriladi. Va bu maqomga yetgan solik Haqqa erishgan hisoblanadi. Abulvafo Xorazmiy ana shunday insoni komil edi. Shoir ruboiylaridan birida butimor qushi timsolidan foydalanadi. Bugungi blog mavzusi ayni shu timsolni o‘qigach tug‘ildi:

“Qilganmidi pashsha hech zamon filni shikor?

Ummonni simirganmi va yokim butimor?

Yo‘l ochmasa o‘ziga qilib jonni nisor,

Olam shohining zarra bilan ne ishi bor?”
Ruboiy ostida tarjimonning “baliqchi qush” tarzidagi izohi berilgan. Butimor afsonaviy bir qush. Ochig‘i, uning baliqchi qush ekanligi menga noma’lum. Albatta, tarjimon bunday izohni berayotib biror manbaga asoslangan bo‘lsa kerak degan fikrdaman. Menga ma’lum bo‘lgani shuki, fors mifologiyasida bu qush “ishq qushi” yoki “g‘am qushi” sifatida tasvirlanadi. She’riyatda oshiq va ma’shuqa ruhiyatidagi g‘am-g‘ussani ifodalashda tilga olinadi. Bu g‘aroyib qush dengizga oshiq. Inini ham sohilga quradi. Tongdan tungacha yolg‘iz o‘zi sohilda dengizni tomosha qilib o‘tiradi. Quyosh shu’lalarining jilvasiga maftun bu qush, aslida, dengiz suvidan boshqa suvni ichmaydi. Ammo “agar bunday ichaversam bu go‘zal dengizning suvi qurib qoladi-ku” degan andisha va hadik bilan suv ichishni kamaytiradi. Tashnalikdan madori qurib qolsa ham kamga qanoat qilishda davom etaveradi. Toki o‘lgunicha. Shuning uchun uni “g‘am qushi” deb ataydilar. Mumtoz she’riyatimizda muhabbatini oshkor qilolmagan sevgilining adoqsiz taraddudi bu g‘amboda qush misolida tasvirlanadi.

Tug‘ilgan kun...

TUG‘ILGAN KUN...

Har yili o‘zgacha tuyg‘ular bilan qutlanadi tug‘ilgan kun. Tabriklar ham shunga yarasha. Yoshlikda “orzularning amalga oshishi”, “porloq kelajak”, “muvaffaqiyat”, “zafar” va hokazolar bo‘ladi tilaklarning mazmun mundarijasida. Yosh ulg‘aygan sari tilaklarning ham hovuri bosila boradi. Endi ezgu tilaklar kuchini “baxtiyor oila” va “farzandlar” mavzusidan ola boshlaydi. 40ni to‘ldirib, 50 sari yo‘l olganingizda tug‘ilgan kun sizga “uzoq umr” va “mustahkam sog‘lik” haqidagi quchoq-quchoq tilaklarni sovg‘a qiladi. Eng vazmin tilaklar huddi mana shular bo‘ladi. Sizga bir marta shu tilaklarni yarashtirdilarmi, endi ulardan qochib qutilolmaysiz. Qochib qutilishni kim ham uddalabdi, deysiz? Faqat so‘zlarning ters yuzini ko‘rishga ham tayyor turishingiz kerak bo‘ladi, xolos. Sizga “uzoq umr, mustahkam sog‘lik” tilashsa, keksalik eshik qoqa boshladimi, deya o‘yga tolasiz. Endi tug‘ilgan kunning ma’nosidan ko‘ra umr mazmunini teranroq o‘ylay boshlaysiz. Bu yoshdan keyin tug‘ilgan kunlarning ma’nosi bosib o‘tilgan yo‘l va uddalashga erishgan ishlaringizga qarab o‘zgarib boradi. Tarozining qaysi pallasi og‘ir: yutuqlarmi yoki xatolar? Amal daftaringizda qaysi ishlaringiz ko‘proq bitildi: ezgu amallarmi yoki behuda mashg‘ulotlar? Topganlaringiz ko‘pmi, yo‘qotganlaringiz? Erishganlaringiz erishmaganlaringizdan ko‘ra muhimroqmi? Xullas, ortda qolgan yillar bugungi kuningizning mazmunini belgilab beradi. Biroq nadomatga o‘rin yo‘q. Yoshingizdan qat’i nazar tug‘ilgan kun eng yaxshi tilaklar bilan qutlanmog‘i kerak. Atrofingizda sizni qutlayotgan odamlar bor ekan, demak shukronaga qarzdorsiz. Sizga ikki og‘iz shirin so‘zini bildirayotgan insonlar bor ekan, demak yashayapsiz. Siz kimgadir kerak ekansiz. Shuning o‘zi katta baxt emasmi? Ertadan umidvorlik ruhni tashnalikdan qutqaradi. Insonga kuch beradi. Ulgurolmagan ishlaringizga yoki katta-kichik xatolaringizga nadomat qilib o‘tirish yarashmaydi. Har tug‘ilgan kun siz uchun milod bo‘lishi ham mumkin. Ertangi kun uchun yangi rejalar tuzing. Bu ertaga yap-yangi bir hayot boshlanadi degani, oldinda yashalishi kerak kunlar turibdi degani. Hali qiladigan ishlaringiz ko‘p degani. Bular sizga kuch bo‘ladi. Shunda tug‘ilgan kunlar siz uchun quvonchli kunlarga aylanishi shubhasiz.

Unutmang, tug‘ilgan kunlarda sizning yangi yoshingiz emas, balki dunyoga kelganingiz, borligingiz qutlanadi. Barcha tilaklarning ma’nosi, aslida, “Boringizga shukr!” degani. Baxt degani shu emasmi?!

Ma'rufjon Yo'ldoshev

Kitob tilsimi

KABIKACH

Internet orqali kitob sotishga ixtisoslashgan kitapyurdu.com portalidan xarid qilingan kitoblarga turli xatcho‘plardan qo‘shib beriladi. (Biz bolaligimizda xatcho‘pni betlagich derdik. Kitob yoki daftarlarning varaqlanadigan burchaklariga kiygazib qo‘yardik. O‘qiyotgan joyimizga belgi qo‘yish uchun ham qog‘ozdan xatcho‘p-betlagichlar yasab olardik.) Xatcho‘plar har safar yangi mavzuda va alohida e’tibor bilan ishlangan bo‘ladi. Bu galgi mavzu “kabikach duosi” ekan. Uni mashhur turk xattoti Fuat Bashar usmonli xat san’ati uslubida o‘ziga xos tarzda ishlabdi. Xo‘sh, “kabikach duosi” qanday duo? U nima maqsadda qo‘llaniladi? “Yo, kabikach!” ifodasi nimani bildiradi? Bugungi blog shu haqda.

Xat, yozuv, bitik insoniyat o‘ylab topgan eng buyuk tilsimdir. Zero, yozuvning kashfi afsun va afsungarlik bilan bog‘liq. Yozuv faqat ma’lum bir kishilar orasidagi aloqa vositasigina emas, balki insonni moddiy yoki nomoddiy mavjudotlarning salbiy ta’siridan asrovchi sehrli kuch ham hisoblanadi. Duonomalar, asrornomalar, tumorlar, asragichlar, qaytargichlar, isitgichlar, sovitgichlar, boyitgichlar, toydirgichlar, ezibichkilar... Bularning bari bitik shaklidagi tilsimlar hisoblanadi. Ularning har biri alohida bir hodisaga aloqador bo‘lgan. Uni yonida olib yurgan yoki o‘sha bitik bilan bog‘liq ritualni bajargan kishining niyati ijobat bo‘lishiga ishonilgan. Shunday tilsimlardan birining nomi “kabikach” deb ataladi. Xattotlar bu yozuvni kitobni kuya va turli hasharotlardan saqlaydi, deb ishonishadi. Shu bois “kitob tilsimi” deb ham atashadi. Odatda, bu tilsim bitigi kitobning muqovasi ichiga yoki kitobning ilk sahifasiga “Yo, Kabikach” shaklida yozib qo‘yiladi. Rivoyat qilinishicha, bir qaysar xattot ustozining ta’kidiga qaramay tilsimni kitobning so‘nggi sahifasiga yozibdi. Kuyalar muqovada tilsim yo‘qligidan foydalanib kitobni yeya boshlashibdi, faqat so‘nggi sahifaga yetishganida bitikni ko‘rishibdi-yu kitobni tark etishibdi.

Suryoniy e’tiqodiga ko‘ra “Kabikach” bir farishtaning nomi bo‘lib, “jamiki qurt-qumursqalarning sultoni” hisoblanadi. Afrika xalqlari mifologiyasida “Kabikanch” yoki “Kabikax” deb ataluvchi afsonaviy qush “insondan boshqa jamiki jonlilarning hukmdori” sifatida talqin qilinadi. Indoneziya xalq afsonalarida “Kix” (hasharot malagi) deb ataluvchi ko‘rinmas qush ham shu vazifani ado etar ekan. Fors xalqlari Kabikachni hudhud qushi timsolida tasavvur etishar ekan. Hatto kitobga kuya tushmasin degan niyatda hudhudning patidan betlagichlar qo‘yishar ekan. Fors tilida bitilgan “Burhoni qotig” lug‘atida kabikach so‘zi “ayiqtovon (Ranunculus) o‘simligi” sifatida izohlangan. Mazkur so‘zga arab va usmonli manbalarida “sudralib yuruvchi jonzotlar va qumursqalarni boshqaruvchi farishta yoki jin” deb ta’rif berilgan ekan. Bundan tashqari, izohlarda “ko‘pgulli ayiqtovon o‘simligining qadimiy nomi” ekanligi ham qayd qilinadi. Qadimiy kitobat san’ati bilan bog‘liq manbalarda bu o‘simlik zaharli bo‘lgani uchun uning suvidan himoya vositasi sifatida siyohlarga qo‘shib ishlatilgan degan fikr ham uchraydi. Shunday suyuqlik vositasida “zirhlangan” kitoblarga ishorat qo‘yishni xattotlar an’anaga aylantirishgan. Hatto avvallari qo‘lyozma kitobni qaysi xattot yozganligi ham “Kitob tilsimi”ga qarab belgilangan ekan.